निर्णयसिन्धु (भाषाटीका सहित) — p. 180, lines 3–7 (leaf n225)
तेन परेद्युरुपाकरणेपि पूर्वेद्युरपराह्णे तत्करणं सिद्धम् ॥ इदं भद्रायां न कार्यम् । "भद्रायां द्वे न कर्तव्ये श्रावणी फाल्गुनी तथा । श्रावणी नृपतिं हन्ति ग्रामं दहति फाल्गुनी" इति संग्रहोक्तेः । तत्सत्त्वे तु रात्रावपि तदन्ते कुर्यादिति निर्णयामृते ॥ इदं प्रतिपद्युतायां न कार्यम् ॥
उद्धरण-स्रोत: "हेमाद्रौ भविष्ये" (aparāhṇa); "संग्रहोक्तेः" (the Bhadrā verse); "निर्णयामृते" (after Bhadrā, even at night). The prohibition on pratipad-yuta Pūrṇimā rests on the verse "नन्दायां दर्शने रक्षा…" ("इति मदनरत्ने ब्रह्मवैवर्तात्"). Rakṣā is also allowed on eclipse and saṅkrānti days ("होलिकावत्").
- हिन्दी अर्थ
- रक्षाबन्धन पूर्णिमा के अपराह्ण में करें। भद्रा में कभी न करें, क्योंकि भद्रा में श्रावणी राजा का और फाल्गुनी (होली) गाँव का नाश करती है। भद्रा हो तो उसके समाप्त होने पर, रात में भी, करें। प्रतिपदा से युक्त पूर्णिमा में न करें। उपाकर्म अगले दिन हो तब भी रक्षा पहले दिन के अपराह्ण में हो सकती है।
- अंग्रेज़ी अर्थ
- Tie the rakṣā at aparāhṇa. Not in Bhadrā ("Śrāvaṇī and Phālgunī are both forbidden in Bhadrā: the Śrāvaṇī kills the king, the Phālgunī burns the village"). If Bhadrā is present, do it when Bhadrā ends, even at night (Nirṇayāmṛta). Not on a Pūrṇimā joined with pratipad. Even when upākarma falls on the next day, rakṣā on the previous day's aparāhṇa is valid.
धर्मसिन्धु से भेद
रक्षाबन्धन में धर्मसिन्धु का नियम विस्तार में भिन्न है: धर्मसिन्धु अपराह्ण या प्रदोष, भद्रा-रहित, लेता है और अगले दिन सूर्योदय से तीन मुहूर्त से अधिक पूर्णिमा हो तो अगला दिन, अन्यथा पहला दिन। निर्णयसिन्धु में तीन मुहूर्त की कसौटी नहीं है; वह "भद्रा के बाद, रात में भी" जोड़ता है और प्रतिपदा-युक्त पूर्णिमा का निषेध करता है, जो पहले दिन की ओर झुकता है।
पाठ की विश्वसनीयता: उच्च स्कैन पृष्ठ की छवि से पढ़ा गया